Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w odpowiedzi na cztery pytania prejudycjalne Sądu Okręgowego w Częstochowie, dotyczące sporu między kredytobiorcą a bankiem PKO BP. Podstawą sprawy był kredyt hipoteczny na 400 tys. zł zaciągnięty w 2019 roku, oprocentowany według zmiennej stopy opartej na wskaźniku WIBOR 6M powiększonym o marżę banku. Istotny kontekst stanowi fakt, że umowa zawierana była już po objęciu wskaźnika WIBOR unijnymi regulacjami — rozporządzeniem BMR z 2016 roku.

Pierwsze pytanie — czy WIBOR w ogóle podlega kontroli?

Sąd zapytał, czy klauzule oparte na wskaźniku WIBOR mieszczą się w zakresie dyrektywy 93/13, czy też są wyłączone jako warunki odzwierciedlające obowiązujące przepisy prawne.

Trybunał potwierdził, że klauzule zmiennego oprocentowania oparte na WIBOR podlegają kontroli na gruncie dyrektywy konsumenckiej.

Polskie przepisy nie nakładają bowiem obowiązku stosowania tego konkretnego wskaźnika ani jego określonej wysokości — strony umowy dokonują tu wyboru. Ani rozporządzenie BMR, ani ustawa o kredycie hipotecznym z 2017 roku nie wyłączają takich postanowień spod oceny uczciwości.

Drugie pytanie — wymóg przejrzystości

Drugie pytanie dotyczyło tego, czy klauzule WIBOR mogą być oceniane pod kątem uczciwości, jeśli nie zostały sformułowane prostym i zrozumiałym językiem.

Trybunał odpowiedział twierdząco — taka ocena jest dopuszczalna, jeśli warunek nie spełnia wymogu przejrzystości. Bank powinien przekazać konsumentowi wystarczająco precyzyjne informacje o stosowanym wskaźniku, jego administratorze oraz potencjalnych skutkach zmiennego oprocentowania, tak aby kredytobiorca mógł realnie oszacować całkowity koszt zobowiązania.

Jednocześnie Trybunał zaznaczył, że wymóg przejrzystości nie zobowiązuje banku do szczegółowego wyjaśniania metodologii wskaźnika w rozumieniu rozporządzenia BMR. Obowiązki informacyjne banku w zakresie kredytów hipotecznych określa odrębna dyrektywa 2014/17/UE, a ich realizacja następuje przede wszystkim przez dostarczenie konsumentowi zindywidualizowanego formularza ESIS. Co więcej, Trybunał wprost wskazał, że informacje o potencjalnych skutkach dla konsumenta nie mogą wykraczać poza zakres tego formularza. Banki standardowo przekazywały ESIS przed podpisaniem umowy kredytu hipotecznego.

Trzecie pytanie — nieuczciwy charakter klauzuli

Sąd zapytał, czy postanowienia dotyczące zmiennego oprocentowania opartego na WIBOR mogą być uznane za nieuczciwe z uwagi na brak rzetelnej informacji o ryzyku stopy procentowej, nieprzejrzystość metodologii wskaźnika i nierównomierny rozkład ryzyka między stronami.

Z orzeczenia wynika, że samo niedoinformowanie konsumenta o pewnych szczegółach technicznych wskaźnika — na przykład o tym, że bank jest jednym z podmiotów przekazujących dane do wyznaczania WIBOR — nie przesądza o abuzywności klauzuli, jeśli wskaźnik był w chwili zawarcia umowy zgodny z rozporządzeniem BMR. Decydujące znaczenie ma natomiast to, czy bank wypełnił obowiązki informacyjne wynikające z dyrektywy hipotecznej.

Czwarte pytanie — co z umową po usunięciu klauzuli WIBOR?

Ostatnie pytanie dotyczyło tego, czy po ewentualnym wyeliminowaniu klauzuli WIBOR umowa mogłaby nadal funkcjonować z oprocentowaniem opartym wyłącznie na stałej marży banku — co de facto oznaczałoby przekształcenie kredytu ze zmiennego na stały.

Trybunał odmówił odpowiedzi na to pytanie. Oznacza to, że każdy polski sąd będzie musiał samodzielnie rozstrzygać tę kwestię w konkretnej sprawie, bez gotowego szablonu wypracowanego przez TSUE.

Co wyrok oznacza w praktyce?

Orzeczenie nie zamyka drogi do kwestionowania umów kredytowych opartych na WIBOR, ale przenosi ciężar sporu na poziom konkretnej umowy i procesu jej zawierania. Kluczowe będą dokumenty z etapu przedkontraktowego — formularze informacyjne, symulacje, sposób przedstawienia ryzyka wzrostu rat. Jeśli konsument nie otrzymał jasnej i wyczerpującej informacji o możliwych skutkach zmiennego oprocentowania, sąd może uznać, że nie miał realnej możliwości podjęcia świadomej decyzji.

Istotny jest też moment zawarcia umowy. Wyrok dotyczył kredytu z 2019 roku — zawartego już w reżimie rozporządzenia BMR. W przypadku umów sprzed 2018 roku ocena przejrzystości i zakresu informacji przekazanych konsumentowi może być surowsza, a szanse na podważenie klauzuli — większe.

Kolejne rozstrzygnięcia TSUE w sprawach C-586/25 i C-607/25, obejmujące umowy starsze, powinny doprecyzować kierunek orzecznictwa. Na razie każda sprawa WIBOR będzie rozpatrywana indywidualnie — bez możliwości prostego przeniesienia doświadczeń z procesów frankowych.

TSUE a sprawa WIBOR — czego dotyczyło orzeczenie?